New excavations at Gharapuri Elephanta reveal secrets of history

…असतं. त्यामुळे तिथे किंवा जवळ भरभराटीला आलेलं शहर, व्यापारकेंद्र, अथवा वस्ती असणारच. त्यामुळे घारापुरीजवळ उत्खनन केलं तर काही नवीन हाती गवसेल असं पुरातत्त्व अभ्यासकांना वाटत होतं. आणि तसंच झालं. दांडेकर पुढे सांगतात, " साधारण 4 थ्या शतकाच्या सुरुवातीपासून ते 12 व्या शतकापर्यंतच्या वस्तू इथे सापडल्या आहेत. म्हणजे 700 ते 800 वर्षं हे बंदर अस्तित्वात होतं असं आत्मविश्वासाने सांगता येतं. जितक्या प्रमाणात आपल्याला टॉरपीडो जार्स (मातीची उंच मोठी भांडी) आणि इतर गोष्टी मिळाल्या आहेत, त्यावरून हे भारतातील सर्वाधिक उत्खनित स्थळांपैकी एक असावं असा अंदाज आहे." जेवढं उत्खनन इथं झालं आहे, अचंबित करणारं आहे.…

…बनलेला आहे, ते दगड या बेटावरचे नाहीत. हा दगड इथे मिळत नाहीत. विटाही इथे भाजण्याचं काही कारण नाही कारण इथे तेवढी माती नाही. त्यामुळे आमचं म्हणणं आहे की हे सर्व बाहेरून मागवलेलं आहे. याचाच अर्थ व्यापार इतका मोठा होता की या बेटावर येणाऱ्या व्यापाऱ्यांसाठी आणि प्रवाशांसाठी एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर खर्च करून हा जलाशय उभारला गेला. आम्ही नाणी आणि पुरातन वस्तूंच्या आधारे याचं वय सुमारे 1500 वर्षं असल्याचा सध्याचा अंदाज आहे. " चैतन्य हेही सांगतो की आता जेवढा या पाणवठ्याचा जेवढा भाग प्रकाशात आला आहे अथवा जेवढ्याचं उत्खनन झालं आहे, तेवढाच याचा पसारा नसावा. अजूनही याचा बराच भाग अजूनही जमिनीखाली आहे. भविष्यातल्या उत्खननात तो शोधला जाऊ शकतो. पण…